Adimen artifiziala goi-mailako hezkuntzan eta datu pertsonalak babesteko oinarrizko eskubidea: berrikuntza pedagogikoa ala pribatutasunerako mehatxua?
Gako-hitzak:
inteligencia artificial, derechos fundamentales, privacidad y protección de datosLaburpena
Artikulu honek adimen artifiziala (AA) unibertsitateko hezkuntza-testuinguruan gero eta modu orokortuagoan txertatzeak duen eragina aztertzen du, eta horri buruzko hausnarketa egiten du, ikuspegi juridikoa eta pedagogikoa uztartuz. Arauetako eta doktrinako definizioetatik abiatuta, irakaskuntza-ikaskuntza prozesuan duen eragina aztertzen da, eta nabarmentzen dira bai haren berrikuntza-ahalmena —ikaskuntzaren pertsonalizazioa, irakaskuntza-zereginen automatizazioa eta gaitasun digitalen eskurapena—, bai oinarrizko eskubideak urratzeko arriskuak, bereziki datuak babesteko eskubideari eta hezkuntzarako eskubideari dagokienez.
Horrez gain, unibertsitateetan AAren erabilera etikoa, arduratsua eta berme juridikoak errespetatzen dituena sustatzeko beharra azpimarratzen da, datuen babesa eta adimen artifiziala arautzen dituen legeriarekin bat etorriz. Era berean, alfabetatze digitalaren eta gaitasun digitalen garrantzia nabarmentzen da, AA modu seguruan eta eraginkorrean txertatzeko ezinbesteko baldintza gisa, UNESCOk proposatutakoak bezalako nazioarteko esparruak erreferentziatzat hartuta. Azkenik, politika instituzionalak eta jardunbide egokiak aztertzen dira —hala nola Datuak Babesteko Espainiako Agentziak (AEPD) eta zenbait unibertsitatek garatutakoak—, arau-esparru komunak, giza gainbegiratze-sistemak eta diseinutik bertatik eta lehenespenez pribatutasuna bermatzeko ikuspegiak ezartzea komenigarria dela agerian uzten dutenak.
Erreferentziak
Castedo Espeso, A.: “M-learning y protección de datos: retos constitucionales en la Educación Superior”, Revista de Derecho de la UNED (RDUNED), nº 36, (2025), 81-100. DOI: 10.5944/rduned.36.2025.47720
Cotino Hueso, Lorenzo (ed.): La Carta de Derechos Digitales, Tirant lo Blanch, Valencia, (2022).
Cruz Gómez, A. Introducción a la Inteligencia Artificial y algoritmos IFCT155PO: Almarir consultores, editado por Formadir, SL, 2025.
Fine Licht, Karl. “Generative Artificial Intelligence in Higher Education: Why the ‘Banning Approach’ to Student use is Sometimes Morally Justified”. Philos. Technol. 37, (2024):113. DOI: 10.1007/s13347-024-00799-9
Flores, María de L., Machin-Mastromatteo, Juan D. y Tarango, Javier. “Propuesta metodológica para analizar la aceptación, uso e integración de la inteligencia artificial generativa en instituciones de educación superior”. AULA Revista De Humanidades Y Ciencias Sociales, 72(1) (2025).
Gallego Rodríguez, Pablo. “El derecho constitucional a la educación y la IA generativa: propuestas para mitigar la exclusión digital educativa”. Estudios De Deusto, 73(1), (2025):183-212. DOI: 10.18543/ed.3329
López-Pulido Alfonso. y Sánchez José M. “La Inteligencia Artificial en contextos educativos: usos éticos de la información y alfabetización digital. Derecom”. Revista Internacional de Derecho de la Comunicación y de las Nuevas Tecnologías, 38(1) (2025): 3-11. DOI: 10.5209/dere.102342
Mella-Mella, Flor M., Calatayud, María A. y Lucas Ángel J. “Uso de la IA como Estrategia de y para el Aprendizaje en Educación Superior”. REICE. Revista Iberoamericana sobre Calidad, Eficacia y Cambio en Educación, 24(1). (2026). DOI: 10.15366/reice2026.24.1.007
Navarro Salcedo, Gabriel. “Internacionalización y Formación Docente: El Rol de las TIC en la Educación Superior”. Revista De La Escuela De Ciencias De La Educación, 1 (21) (2026).
Niño, Shamaly A., Castellanos, Juan C., López, Mónica L. y Parra, Karla L. “Inteligencia artificial en la formación universitaria: una revisión de estudios centrados en la opinión de los estudiantes”. Formación universitaria, 18(2), (2025): 107-124. DOI: 10.4067/s0718-50062025000200107
Pedroso, João, “IA, Derechos fundamentales y regulación: Constitucionalismo digital y AI Act”, Ponencia presentada en la Facultad de Derecho, Derecho Constitucional, Universidad de Jaén, noviembre 2025.
Romeu, Teresa, Romero, Marc., Guitert, Montse. y Baztán, Pablo. “Desafíos de la Inteligencia Artificial generativa en educación superior: fomentando su uso crítico en el estudiantado”. RIED-Revista Iberoamericana de Educación a Distancia, 28(2), (2025): 209–231. DOI: 10.5944/ried.28.2.43535
UNESCO, “Recomendación sobre la ética de la Inteligencia Artificial”, (2021).
UNESCO, “Marco de competencias para docentes en materia de IA”, (2025).
UNESCO, “Marco de competencias en IA para estudiantes”, (2025).
Downloads
Argitaratuta
Versions
- 2026-11-11 (3)
- 2026-11-08 (2)
- 2026-04-28 (1)