Ética y buenas prácticas editoriales

Etika eta argitalpen-jardunbide egokiak

Pribatutasun, Berrikuntza eta Teknologia Aldizkaria (PIT Aldizkaria), Datuak Babesteko Espainiako Agentziaren (AEPD) Laborategiaren argitalpen zientifikoa, osotasunaren, gardentasunaren eta zorroztasun zientifikoaren printzipioekin konprometituta dago bere argitalpen-jardueraren garapenean.

PIT Aldizkariak etika- eta osotasun zientifikoko estandarrak aplikatzen ditu Committee on Publication Ethics (COPE) eta International Committee of Medical Journal Editors (ICMJE) erakundeen jarraibideekin bat etorriz. Bereziki, COPEren Core Practices hartzen ditu erreferentziatzat (https://publicationethics.org/core-practices).

1. Printzipio orokorrak

PIT Aldizkariak osotasun zientifikoaren, gardentasunaren, originaltasunaren eta zorroztasun akademikoaren printzipioen arabera garatzen du bere argitalpen-jarduera, eta interes-gatazka posibleak behar bezala identifikatzea eta kudeatzea sustatzen du.

Argitalpen-erabakiak lanen kalitate zientifiko eta akademikoaren, originaltasunaren, zorroztasun metodologiko eta argumentatiboaren, garrantziaren eta aldizkariaren gai-eremuarekiko egokitasunaren arabera hartuko dira, hala dagokionean ebaluazio-txostenak kontuan hartuta.

2. Egileen erantzukizunak

Egileek lan original eta argitaragabeak aurkeztu beharko dituzte, aurretik argitaratu ez direnak eta aldi berean beste aldizkari batean ebaluaziopean ez daudenak.

Erabilitako iturriak behar bezala identifikatu beharko dituzte, eta PIT Aldizkariaren argitalpen- eta bibliografia-arauak errespetatu.

Egileek berariaz adierazi beharko dituzte finantzaketa-iturriak, erakundeen laguntzak eta interes-gatazka posibleak.

Eskuizkribua prestatzeko adimen artifizialeko tresnak erabili badira, erabilera hori PIT Aldizkariaren Egileentzako Jarraibideetan ezarritakoaren arabera adierazi beharko da.

3. Egiletza eta ekarpenak

Egiletza lana prestatzean ekarpen intelektual esanguratsua egin duten eta haren edukiaren gaineko erantzukizuna beren gain hartzen duten pertsonei esleitu beharko zaie.

Ez dira egile gisa agertu behar izaera hori justifikatzen duen ekarpenik egin ez duten pertsonak, eta ez dira egiletzatik kanpo utzi behar egiletza justifikatzeko moduko ekarpena egin dutenak.

Egile izatea justifikatzen ez duten ekarpenak, hala dagokionean, dagokion aipamenaren edo esker onaren bidez aitortu ahal izango dira.

Egiletzari buruzko eztabaidak egiletzaren eta ekarpenen arloko nazioarteko jardunbide egokiei jarraituz ebatzi beharko dira. Aldizkariak egiletzaren esleipena behar bezala zehaztu ezin duenean, inplikatutako pertsonei beharrezko informazioa eskatu ahal izango die eta, hala badagokio, haien erakundeetara jo ahal izango du.

4. Originaltasuna eta plagioaren prebentzioa

Egileek bermatu beharko dute PIT Aldizkarira aurkeztutako eskuizkribuak originalak eta argitaragabeak direla eta ez daudela aldi berean beste aldizkari batean ebaluaziopean.

Lan guztiak antzekotasunak hautemateko tresnen bidez egiaztatuko dira, plagioa prebenitzeko helburuarekin.

Beste lan batzuetatik datozen ideiak, testuak, datuak edo materialak erabiltzean, iturria behar bezala identifikatu eta aipatu beharko da. Aurretik argitaratutako norberaren edukiak berrerabiltzen direnean ere behar bezala identifikatu beharko dira.

Aldizkariak eskuizkribu bat baztertu ahal izango du plagioa, argitalpen bikoiztua edo originaltasunaren eta osotasun zientifikoaren eskakizunekin bateraezina den beste edozein eduki-erabilera hautematen duenean.

5. Parekoen ebaluazio-prozesua eta ebaluatzaileen betebeharrak

Hasierako argitalpen-berrikuspena gainditzen duten eskuizkribuak kanpo-ebaluaziora bidaliko dira, parekoen ebaluazio itsu bikoitzeko sistema baten bidez; horrela, egileek ez dute ebaluatzaileen identitatea ezagutuko, eta ebaluatzaileek ez dute egileen identitatea ezagutuko.

Eskuizkribu bakoitza bi ebaluatzaile adituk ebaluatuko dute, lanaren gaiari buruz duten ezagutza eta esperientzia kontuan hartuta hautatuta.

Ebaluatzaileek objektibotasunez, zorroztasunez eta errespetuz jardun beharko dute, eta beren txostenak irizpide akademiko eta zientifikoetan oinarritu. Haien oharren helburua, ahal den neurrian, eskuizkribua hobetzen laguntzea izango da.

Berrikusteko jasotako material guztia isilpekoa izango da. Ebaluatzaileek ezin izango dituzte eskuizkribuak partekatu, ezta haietan jasotako informazioa helburu pertsonal, akademiko edo komertzialetarako erabili ere, argitaratu aurretik.

Ebaluatzaileek interes-gatazka posible oro jakinarazi beharko dute eta ebaluazioan parte hartzeari uko egin beharko diote beren objektibotasunari eragin diezaiokeen egoeraren bat dagoenean.

Osotasun zientifikoaren balizko urraketak hautematen dituztenean, ebaluatzaileek aldizkariari jakinarazi beharko dizkiote, hark balora ditzan.

6. Argitalpen-ardurak

PIT Aldizkariaren argitalpen-organoek argitalpen-prozesuaren osotasuna, gardentasuna eta garapen egokia zainduko dituzte.

Eskuizkribuek hasierako argitalpen-berrikuspena izango dute, aldizkariaren eremuarekiko egokitasuna eta aurkezteko ezarritako baldintzak betetzen dituztela egiaztatzeko. Fase hori gainditzen duten lanak aldizkariak ezarritako kanpo-ebaluazioko prozeduraren mende jarriko dira.

Argitalpen-erabakia ebaluazio-txostenak kontuan hartuta hartuko da, eta eskuizkribua onartzea, aldaketak eskatzea edo baztertzea izan daiteke.

Argitalpen-erabaki batean parte hartzen duten pertsonek uko egin beharko diote parte hartzeari beren inpartzialtasuna arriskuan jar dezakeen interes-gatazkaren bat dagoenean.

Argitalpen-organoetako kide batek lan bat aldizkarira aurkezten duenean, ez du haren ebaluazioan ezta dagokion argitalpen-erabakian ere parte hartuko, eta eskuizkribua gainerako lanei aplikatzen zaien kanpo-ebaluazioko prozedura beraren mende geratuko da.

7. Interes-gatazkak

Egileek, ebaluatzaileek eta argitalpen-erabakietan parte hartzen duten pertsonek beren objektibotasunean eragina izan dezakeen, edo arrazoiz hala hauteman daitekeen, edozein harreman edo egoera pertsonal, profesional, akademiko, instituzional edo ekonomiko jakinarazi beharko dute.

Egileek interes-gatazka posibleak Egileentzako Jarraibideetan ezarritako baldintzetan adierazi beharko dituzte.

Ebaluatzaileek edozein interes-gatazka posible jakinarazi beharko dute ebaluazioa onartu aurretik, eta ebaluazioa behar den objektibotasunez egin ezin dutela uste dutenean parte hartzeari uko egin beharko diote.

Argitalpen-erabakietan parte hartzen duten pertsonei eragiten dieten interes-gatazka posibleak pertsona horiek dagokion eskuizkribuaren ebaluaziotik edo erabakitze-prozesutik kanpo utziz kudeatuko dira.

8. Osotasun zientifikoa eta balizko jardunbide desegokiak

PIT Aldizkariak osotasun zientifikoaren aurkako balizko jokabideei buruzko behar bezala funtsatutako edozein komunikazio hartuko du kontuan, bai argitalpen-prozeduran zehar, bai lan bat argitaratu ondoren.

Osotasun zientifikoaren balizko urraketatzat har daitezke, besteak beste, plagioa, argitalpen bikoiztua, informazioa edo emaitzak faltsutzea edo fabrikatzea, egiletza behar ez bezala esleitzea, interes-gatazkak ezkutatzea edo berrikuspen-prozesua manipulatzea.

Hautemandako egoerak haien izaeraren eta larritasunaren araberako proportzionaltasunez aztertuko dira. Aldizkariak informazio edo dokumentazio gehigarria eskatu ahal izango die inplikatutako pertsonei, eta egokiak diren azalpenak emateko aukera eskainiko die.

Jardunbide desegoki baten zantzu sendoak daudenean, aldizkariak aplikagarriak diren COPEren jarraibideak eta prozedurak hartuko ditu erreferentziatzat.

9. Kexak eta erreklamazioak

Egileek, ebaluatzaileek eta gainerako interesdunek PIT Aldizkarira jo ahal izango dute haren argitalpen-politiken betetzeari, ebaluazio-prozedurari edo etikaren eta osotasun zientifikoaren arauen balizko urraketei buruzko erreklamazioak aurkezteko.

Erreklamazioak behar bezala arrazoituta aurkeztu beharko dira, eta zalantzan jarritako erabaki edo jarduketarekiko independentzia bermatzen saiatuz aztertuko dira.

Erreklamazioak argitalpen-prozesuan parte hartzen duen pertsona bati zuzenean eragiten dionean, pertsona horrek ez du haren ebazpenean parte hartuko.

Eskuizkribu baten balorazio zientifiko edo akademikoari soilik buruzko erreklamazioek ez dute, berez, ebaluazio berri bat ekarriko, salbu eta akats, irregulartasun, interes-gatazka edo ezarritako prozeduraren ez-betetzearen zantzuak antzematen badira.

10. Zuzenketak, atzera-egiteak eta argitalpenaren ondorengo jarduketak

PIT Aldizkariak argitaratutako lanen osotasuna zaintzeko neurriak hartu ahal izango ditu, argitaratu ondoren akats garrantzitsuak edo osotasun zientifikoaren balizko urraketak hautematen direnean.

Lanaren baliozkotasunari funtsean eragiten ez dion akats bat hautematen denean, jatorrizko artikuluari lotutako dagokion zuzenketa edo errata-oharra argitaratu ahal izango da.

Argitaratutako lan batek akats larriak dituela edo haren edukiari funtsean eragiten dion osotasun zientifikoaren urraketa batean erortzen dela pentsatzeko arrazoi sendoak daudenean, aldizkariak lana atzera bota ahal izango du, argitalpen-jardunbide egokiekin bat etorriz eta COPEren jarraibideak erreferentziatzat hartuta.

Zuzenketak eta atzera-egiteak gardentasunez egingo dira eta dagokion lanarekin argi eta garbi lotuko dira.

Era berean, aldizkariak jada argitaratutako lanei buruz jasotzen dituen behar bezala funtsatutako oharrak edo komunikazioak baloratu ahal izango ditu eta, hala dagokionean, beharrezko argitalpen-neurriak hartu.

11. Adimen artifizialeko tresnen erabilera

PIT Aldizkariak adimen artifizialeko tresnen erabilera arduratsua onartzen du eskuizkribuak prestatzeko laguntza gisa, Egileentzako Jarraibideetan ezarritakoaren arabera.

Adimen artifizialeko tresnen erabilera funtsezkoa edo esanguratsua denean, egileek berariaz adierazi beharko dute, erabilitako tresna eta haren erabileraren helburua zehaztuz, aldizkariaren Jarraibideek hala eskatzen dutenean.

Adimen artifizialeko tresnak ezin izango dira egile gisa agertu. Egileak izango dira aurkeztutako edukiaren berrikuspenaren, zehaztasunaren, originaltasunaren eta osotasunaren erantzule.

Ebaluatzaileek eta argitalpen-prozesuan parte hartzen duten pertsonek eskuizkribuen konfidentzialtasuna une oro zaindu beharko dute. Ez dituzte eskuizkribuak edo haietatik datorren informazio konfidentziala adimen artifizialeko tresnetan sartu beharko, konfidentzialtasun hori behar bezala bermatu ezin denean.

12. Konfidentzialtasuna

Ebaluaziora aurkeztutako eskuizkribuak eta argitalpen-prozedurarekin lotutako informazioa isilpekoak izango dira.

Ebaluatzaileek eta argitalpen-prozesuan parte hartzen duten pertsonek ezin izango dute ebaluaziora aurkeztutako lanetan jasotako argitaratu gabeko informazioa zabaldu, ezta norberaren edo hirugarrenen onurarako erabili ere.

Egileen eta ebaluatzaileen identitateari buruzko informazioa PIT Aldizkariak ezarritako parekoen ebaluazio itsu bikoitzeko sistemarekin bateragarria den moduan tratatuko da.

Aldizkariaren jardueraren esparruan egiten den datu pertsonalen tratamendua aplikatu beharreko araudiaren eta haren pribatutasun-politikaren arabera egingo da.

13. Jabetza intelektuala eta sarbide irekia

PIT Aldizkariak egileen eta hirugarrenen jabetza intelektualeko eskubideak errespetatzen ditu.

Egile-eskubideak une oro egileen esku geratzen dira. PIT Aldizkarian argitaratzeak ez dakar eskubideak hirugarrenei lagatzea.

PIT Aldizkariak bere edukiak sarbide irekian argitaratzen ditu bere webgunean adierazitako Creative Commons lizentziaren arabera. Lizentziaren baldintzek, baita egile-eskubideei eta edukien berrerabilpenari buruzko politikek ere, publikoak eta erraz eskuragarriak izan beharko dute.

PIT Aldizkarian argitaratzeak ez die inolako kosturik eragiten egileei ezta irakurleei ere.

14. Lanen gainbegiratze etikoa

Egileak izango dira beren lanen oinarri diren ikerketak aplikatu beharreko eskakizun etiko eta juridikoak errespetatuz egin direla bermatzearen erantzule.

Ikerketaren izaerak hala eskatzen duenean, egileek dagozkion baimenak, adostasunak edo onespenak eduki beharko dituzte, eta haiei buruzko informazioa eman beharko dute eskuizkribua baloratzeko egokia denean.

Aldizkariak arreta berezia eskainiko dio datu pertsonalen babesari, informazioaren konfidentzialtasunari eta argitalpenaren xede diren ikerketek eragin diezaieketen pertsonen eskubideen errespetuari.

15. Arau hauen eguneratzea eta interpretazioa

Politika hau Egileentzako Jarraibideekin, ebaluatzaileentzako argibideekin eta PIT Aldizkariak argitaratutako gainerako argitalpen-politikekin batera interpretatuko da.

Argitalpenen etikarekin edo osotasunarekin lotutako gaiei buruzko zalantzarik izanez gero, PIT Aldizkariak Committee on Publication Ethics (COPE) erakundearen jarraibideak eta baliabideak hartuko ditu erreferentziatzat, eta, aplikagarriak direnean, International Committee of Medical Journal Editors (ICMJE) erakundearen gomendioak.

Politika hau eguneratu ahal izango da argitalpen zientifikoaren arloko nazioarteko jardunbide egokien bilakaerara egokitzeko.